Een overzicht van de beschikbare patiëntveiligheidskaarten op www.mijnzorgveilig.nl vindt u hier. Dit zijn de standaardkaarten die mede op initiatief van de NPCF zijn ontwikkeld. Daarnaast hebben veel zorgverleners een kaart op maat. De patientveiligheidskaarten zijn gemakkelijk in andere talen te maken.

In 2010 the NPCF has launched the website ‘MijnZorgVeilig’(My Safe Care' in English). This is the first website where healthcare professionals and patients can find all useful patient safety tips and download patient safety charts. The charts can very easy be translated.

• Speak up, help prevent errors in your care (English)

Charts for pregnant women in different languages:

• A safe treatment for pregnant women (English)
• A safe treatment for pregnant women (Turkish)
• A safe treatment for pregnant women (Polish)

Other examples:

• Medicine chart (English)
• Hjelp for å sikre og trygge din behandling ved poliklinikken (Noors)

De NPCF heeft in 2009 de in 2006 ontwikkelde patiëntveiligheidskaart
geëvalueerd (de ziekenhuiskaart ‘Help mee aan uw veilige behandeling’).  Uit het onderzoek is gebleken dat patiënten positief oordelen over de handreiking en dat zij de tips en suggesties graag willen toepassen tijdens hun eigen behandeling.

Om patienten en zorgverleners bewuster te maken van de rol van patienten bij veiligheid zijn er niet alleen diverse patientveiligheidskaarten, maar ook folders en flyers.

• NPCF Folder voor zorgverlener: uitleg over het waarom van de patiëntveiligheidskaart `Actueel medicatieoverzicht'
• NPCF Flyer voor patiënt: uitleg over het belang van een actueel medicatieoverzicht en de rol van de patiënt.
• Publieksflyer medicatieoverzicht (landelijke publiekscampagne eind 2011)

Van belang dat patienten gestimuleerd worden om voordat ze naar het ziekenhuis gaan een medicatieoverzicht op te vragen bij hun apotheker, deze indien mogelijk te checken en wijgingen door te geven en dit medicatieoverzicht altijd mee te nemen. Naast patientveiligheidskaarten en folders kunnen ook posters bijdragen aan deze bewustwording.

Bij de NPCF kunt u GEEN kaarten, flyers of posters bestellen.
Op www.mijnzorgveilig.nl vindt u naast patientveiligheidkaarten en cartoons ook voorbeelden van posters. U kunt ze hieronder gratis downloaden.
De posters zijn op A4 formaat ontworpen en zijn van afdrukkwaliteit, maar u kunt ze natuurlijk ook op A3 of A2 formaat afdrukken of zelf op maat maken. Met andere teksten, andere cartoons en met uw eigen logo!

• de poster van de patiëntenkaart ‘trombosediensten’,
  (via de Federatie van Trombosediensten (FNT) verspreid in 2010)
• Weet welke medicijnen u slikt en geef dit door
• Weet welke medicatie in het ziekenhuis is gewijzigd of gestopt
• Alleen samen met u een actueel medicatieoverzicht
• Geef wijzigingen in uw medicijngebruik door
• Vraag om uw medicatieoverzicht
• Neem altijd uw medicatieoverzicht mee
• Neem altijd uw medicatieoverzicht mee naar de tandarts
• Informeer naar de hygiënemaatregelen
• Help verwisselingen te voorkomen
• Veilig in en uit het ziekenhuis
  (landelijke publiekscampagne eind 2011, gebaseerd op de NPCF patientveiligheidskaart over het actuele medicatieoverzicht)

De cartoons en patiëntveiligheidskaarten worden regelmatig gebruikt in filmpjes, PowerPoint voorstellingen, wachtkamerinformatiesystemen en e-learningsmodules. Indien u ook onze cartoons wilt gebruiken, neem dan eerst contact met ons op: contact@mijnzorgveilig.nl

• De film ‘Help mee aan uw veilige behandeling’ van de Sint Maartenskliniek (2007). Via deze animatiefilm worden patiënten aangespoord een actieve rol te vervullen tijdens de behandeling. Dit kan veel onveilige situaties voorkomen.
• De film van Orbis MC
• Wachtkamerfilmpjes
• Animatiefilm over patiëntveiligheid voor (eerstelijns) fysiotherapeuten

Niet alleen op MijnZorgVeilig.nl of de website van de NPCF kunt u informatie vinden over patiëntenparticipatie of patiëntveiligheid. Andere interessante links:

• ZorgvoorVeilig (het landelijke veiligheidsprogramma in de eerste lijn)
• VMSZorg (het landelijke veiligheidsprogramma in de tweede lijn)
• UMCU Utrecht
• zelfmanagement.com (voor de zelfmanagement kaarten)
  

In 2009 hebben alle zorgaanbieders uit de eerste lijn in de bestuurlijke afspraak 'Vanzelfsprekende Veiligheid' o.a. afgesproken dat de patiëntveiligheidskaart in alle eerstelijnspraktijken moet zijn ingevoerd. In 2012 zijn de laatste kaarten ontwikkeld waarmee alle zorgverleners in de eerste lijn kunnen voldoen aan deze afspraak. Om patienten/clienten meer te betrekken bij hun eigen zorg en veiligheid. Ook als ze naar de huisarts of huisartsenpost, trombosedienst, verloskundige, tandarts, mondhygiënist, fysio- of oefentherapeut gaan of slikklachten hebben (gezamenlijk initiatief van dietisten, logopodisten en ergotherapeuten). Zie ook: ZorgvoorVeilig (het landelijke veiligheidsprogramma in de eerste lijn).

Ziekenhuizen hebben geen bestuurlijke afspraak zoals in de eerste lijn. Wel moeten ziekenhuizen per 2013 een gecertificeerd Veiligheidsmanagement systeem hebben. Een van de eisen daarvan is het betrekken van patienten bij het patientveiligheidsbeleid (zie de landelijke norm NTA 8009:2007). In de toelichting staat dat de eigen inbreng en verantwoordelijkheid van patiënten op het gebied van patientveiligheid wordt gestimuleerd. Patientveiligheidskaarten kunnen daarbij goed worden ingezet. Zie ook: VMSZorg (het landelijke veiligheidsprogramma in de tweede lijn). .

Om invulling te geven aan patiëntenparticipatie heeft het VMS Veiligheidsprogramma samen met Patiëntenfederatie NPCF een digitaal magazine ontwikkels. Dit eenmalige E-zine patiëntenparticipatie is medio november 2012 op het VMS slotcongres gelanceerd en verspreid. Met dit E-zine wordt zichtbaar gemaakt hoe ziekenhuizen patiënten kunnen betrekken bij het patiëntveiligheidsbeleid. Op verschillende niveaus en met verschillende participatie-instrumenten, waaronder de patientveiligheidskaarten. Hierin ook aandacht voor een nieuw boekje Mijn Patiëntengids voor een veiliger ziekenhuisbezoek met veel tips en suggesties van de patientveiligheidskaarten. Dit uitgebreide boekje wordt momenteel getest en is nog niet beschikbaar.

Eén van de 10 thema's van het landelijke VMS Veiligheidsprogramma is gericht op kwetsbare ouderen. Doel is om (vermijdbaar) functieverlies in ziekenhuizen te voorkomen. Bij patiënten van 70 jaar of ouder en die risico lopen op één of meer geriatrische problemen als vallen, ondervoeding, delier, of fysieke beperking. Bij veel interventies is de medewerking van de patiënt noodzakelijk, Hiervoor is het van belang dat zij inzicht en kennis hebben in welke activiteiten nodig zijn om vermijdbaar functieverlies te voorkomen en hiermee bij te dragen aan hun veiligheid.
Het Diakonessenhuis Utrecht-Zeist-Doorn en V&VN geriatrie Verpleegkunde hebben samen met de NPCF najaar 2012 een kaart en handleiding ontwikkeld om kwetsbare ouderen meer te betrekken bij hun eigen veiligheid:

• patientveiligheidskaart voor kwetsbare ouderen
• handleiding voor kwetsbare ouderen
• handleiding voor medewerkers

De patientveiligheidskaart 'Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis' is sinds najaar 2012 beschikbaar op MijnZorgveilig.nl. De handreikingen komen eind 2012 beschikbaar en wordt mede mogelijk gemaakt door zorgverzekeraars, waaronder Achmea, Univé, Multizorg, Menzis, CZ en coöperatie VGZ.

Aan de NPCF is gevraagd om het patiëntenperspectief in te brengen bij de richtlijnen over het pre-, per- en postoperatieve proces (de zogenaamde TOP-richtlijnen). In de richtlijnen wordt onder andere beschreven welke informatie zorgverleners minimaal nodig hebben om de patiënt het traject veilig te kunnen laten doorlopen. De patiënt zal dat merken en zal bijvoorbeeld herhaald gevraagd worden naar zijn/haar identiteit en de aard en lokalisatie van de operatie. Het is belangrijk om de patiënt duidelijk te maken dat dit de veiligheid moet verhogen en niet een teken is van gebrekkige communicatie tussen zorgverleners. Patiënten worden gezien als belangrijke bron van informatie, maar patiënten kunnen ook een belangrijke rol spelen bij hun eigen veiligheid. Patiëntenfederatie NPCF heeft eind 2012 samen met de Orde van medisch specialisten (OMS) en IQ Healthcare twee patiëntveiligheidskaarten ontwikkeld.

• Help mee aan een veilige operatie
• Help mee aan een veilig ontslag

Met deze kaarten weten patiënten nu ook waarom bepaalde vragen gesteld worden, welke informatie ze zouden moeten verwachten en wat hun rol is als iets ander gaat dan verwacht!

Achtergrond
Sinds 2006 doet de inspectie (IGZ) onderzoek naar het operatieve proces: Toezicht Operatief Proces (TOP). Daarnaast hebben NVA, NVvH, NVZ en OMS, in samenwerking met de V&VN, NPCF, diverse snijdende disciplines en met steun van het CBO het initiatief genomen tot de ontwikkeling van richtlijnen over het pre-, per- en postoperatieve proces. Deze laatst genoemde richtlijn is eind 2012 gerealiseerd.

De patientveiligheidskaarten zijn een communicatiemiddel om patienten meer te betrekken bij hun eigen veiligheid. De kaarten kunnen niet alleen ingezet worden bij het alerter maken van patienten bij hun eigen veiligheid maar ook bij hun eigen zorg. Ze worden ook ingezet voor andere doeleinden bijvoorbeeld bij het stimuleren van de communicatie of zelfmanagement. De term patientveiligheidskaart lijkt daarmee niet helemaal meer de lading te dekken. Daarom wordt ook vaak gebruik gemaakt van andere benamingen zoals communicatiekaart.

NPCF heeft begin 2012 samen met andere patientenorganisaties zes zelfmanagementkaarten ontwikkeld. Zie ook zelfmanagement.com en de Zorgzine e-health (april 2012). Om patiënten te ondersteunen bij het nemen van regie en om meer grip op hun aandoening en zorg te krijgen. De dokter is de deskundige, maar patienten weten wat bij hun past en wat belangrijk is in hun leven. Steeds meer mensen beslissen daarom samen met hun dokter over hun behandeling.

Beslissen over een medische behandeling is niet gemakkelijk. De ene behandeling is niet altijd beter dan de andere. Om patienten bij een gezamenlijke beslissing te ondersteunen heeft NPCF samen met andere patientenorganisaties begin 2013 een aantal communicatiekaarten ontwikkeld (Shared Decision Making of SDM-kaarten). Samen beslissen..

• ... tips voor het kiezen van een dokter
• ... tips voor kiezen van een behandeling
• ... tips als u (niet altijd) zelf kunt beslissen (kaart over mentorschap)
• ... bij het maken van uw individuele zorgplan
• ... bij behandeling van een lage rug hernia
• ... tips over wel/niet knippen van amandelen bij uw kind
• .... ADHD bij kinderen
• ... bij vragen over het levenseinde.

Daarnaast is een speciale Zorgzine samen beslissen (maart 2013) verspreid met ervaringen en tips.

Patienten hebben een unieke invalshoek op het zorgproces wat een waardevolle aanvulling is op de kennis van de professional (CBO, 2009). Diverse onderzoeken en publicaties laten zien dat patientenparticipatie en goede patientencommunicatie werkt en nodig is.

• De rol van de client in patientveiligheid. Een must, geen wenselijkheid (CBO, 2009)
  
• Ouder-participatie vermindert infecties met 20% (Johns Hopkins, 2012)
• Hoogopgeleide krijgt betere behandeling bij kanker (Aarts, 2012)
  
• Patiënten zien gebrekkige communicatie met patiënten als een van de belangrijkste oorzaken van incidenten (NPCF meldactie patientveiligheid, 2010)
• Patiëntgerichte communicatie leidt tot een grotere tevredenheid onder de patiënten (Zandbelt, 2005)
• Communicatie en meebeslissen maken zorg patiëntgericht ( NIVEL en het Centrum Klantervaring Zorg, 2012)
• Gouden tips in de spreekkamer (NIVEL GULiVER onderzoek, 2011)
  zie ook de patientveiligheidskaart met de Gouden tips!
• De patient moet professioneler worden (Schrijvers, Goren e.a., Medisch contact 2012)
• Verbetering moet van patient komen (lezing Bisognano van het IHI, 2013)

Heeft u ook een onderzoek of artikel dat aantoont dat patientenparticipatie werkt? Meld het ons! contact@mijnzorgveilig.nl

Voor meer informatie en inspiratie: zie www.npcf.nl en onze e-zine over patientenparticipatie.